سازمان مجاهدین خلق ایران (به انگلیسی: People’s Mujahedin Organization of Iran یا PMOI/MEK) یک سازمان سیاسی-نظامی اپوزیسیون ایرانی است که در سال ۱۳۴۴ (۱۹۶۵ میلادی) تأسیس شد و هدف اصلی آن سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی ایران و برقراری یک نظام دموکراتیک سکولار است. این سازمان در طول تاریخ خود تغییرات ایدئولوژیک و استراتژیک متعددی را تجربه کرده و اغلب به عنوان یک گروه تروریستی توسط دولت ایران شناخته میشود، در حالی که در غرب از لیست تروریستی خارج شده و به عنوان اپوزیسیون معتبر تلقی میگردد. در ادامه، جنبههای کلیدی آن را بر اساس منابع معتبر بررسی میکنم:
تاریخچه تأسیس و تحولات اولیه
- تأسیس و دوران پهلوی: سازمان در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ توسط محمد حنیفنژاد، سعید محسن و علیاصغر بدیعزادگان در تهران بنیانگذاری شد. بنیانگذاران تحت تأثیر قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و سرکوبهای رژیم شاه، به مبارزه مسلحانه علیه حکومت پهلوی روی آوردند. در سال ۱۳۵۰، ساواک بیش از ۹۰ درصد اعضا را دستگیر کرد و بنیانگذاران در ۱۳۵۱ اعدام شدند. مسعود رجوی سازمان را در زندان بازسازی کرد.
- پس از انقلاب ۱۳۵۷: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سازمان ابتدا فعالیت سیاسی داشت اما پس از درگیریهای ۳۰ خرداد ۱۳۶۰، به مبارزه مسلحانه علیه جمهوری اسلامی پرداخت. در تیر ۱۳۶۰، شورای ملی مقاومت ایران (NCRI) را تأسیس کرد و خود عضو آن شد. در ۱۳۶۵ به عراق منتقل گردید و ارتش آزادیبخش ملی ایران را تشکیل داد.
- عملیات نظامی: عملیاتهایی مانند آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان (۱۳۶۷) علیه نیروهای ایرانی انجام داد که با شکست عملیات مرصاد مواجه شد. پس از اشغال عراق در ۲۰۰۳، از قرارگاه اشرف به کمپ لیبرتی و سپس به آلبانی (اشرف۳) منتقل شد.
ایدئولوژی و تغییرات آن
ایدئولوژی سازمان ترکیبی از اسلام انقلابی، سوسیالیسم، ناسیونالیسم و دموکراسی است. ابتدا بر اسلام شیعی انقلابی تأکید داشت اما در دهه ۱۳۵۰، جریانی مارکسیستی (معروف به “ضربه اپورتونیستی”) ظاهر شد که توسط مسعود رجوی رد گردید و سازمان به اسلام انقلابی بازگشت. امروزه بر سکولاریسم، برابری جنسیتی، حقوق بشر و جدایی دین از دولت تمرکز دارد. برخی منابع آن را “مارکسیست اسلامی” یا حتی فرقهای توصیف میکنند، در حالی که خود سازمان آن را دموکراتیک و کثرتگرا میداند. انقلاب ایدئولوژیک ۱۳۶۳ بر مشارکت زنان در رهبری تأکید کرد و مریم رجوی را به عنوان همردیف رهبری معرفی نمود.
فعالیتهای کلیدی
- مبارزه مسلحانه و ترورها: مسئولیت برخی ترورها علیه مقامات پهلوی و جمهوری اسلامی (مانند ترور اسدالله لاجوردی در ۱۳۷۷ و علی صیاد شیرازی در ۱۳۷۸) را پذیرفته، اما برخی دیگر (مانند بمبگذاری دفتر حزب جمهوری اسلامی در ۱۳۶۰) را انکار کرده است. جمهوری اسلامی آن را به هزاران ترور متهم میکند.
- افشاگریها: افشای برنامه هستهای ایران (مانند سایت نطنز در ۲۰۰۲ و سایتهای جدید در ۱۴۰۴ شمسی). همچنین انتشار فهرست عوامل نیروی قدس سپاه و مستندسازی کشتهشدگان اعتراضات.
- فعالیتهای داخلی: حمایت از کانونهای شورشی برای اعتراضات و تظاهرات شبانه در ایران با شعارهایی مانند “مرگ بر خامنهای”.
رهبران کلیدی
- بنیانگذاران: محمد حنیفنژاد، سعید محسن، علیاصغر بدیعزادگان (اعدامشده در ۱۳۵۱).
- رهبران برجسته: مسعود رجوی (رهبر تا ناپدید شدن پس از ۲۰۰۳)، مریم رجوی (رئیس شورای ملی مقاومت از ۱۹۹۳ و همردیف رهبری)، زهرا مریخی (دبیرکل فعلی از ۱۳۹۶).
روابط بینالمللی و اتهامات
- روابط: خارج از لیست تروریستی در آمریکا (۲۰۱۲)، اتحادیه اروپا (۲۰۰۹)، کانادا (۲۰۱۲) و بریتانیا (۲۰۰۸). حمایت از اپوزیسیون سوریه و روابط ادعایی با اسرائیل و عربستان (اتهام همکاری در ترور دانشمندان هستهای، که تکذیب شده). عضو شورای ملی مقاومت با حمایت پارلمانی در غرب (مانند ۵۵۰ نماینده انگلیسی در ۲۰۲۵).
- اتهامات: دولت ایران آن را “منافقین” مینامد و به تروریسم، جنایت علیه بشریت و همکاری با دشمنان متهم میکند. گزارشهای حقوق بشری (مانند HRW در ۲۰۰۵) نقض حقوق در کمپهای سازمان را گزارش کردهاند. سازمان رژیم ایران را به اعدام هزاران عضو (مانند ۳۰۰۰-۴۰۰۰ در ۱۳۶۷) متهم میکند.
وضعیت فعلی (تا ژانویه ۲۰۲۶)
سازمان در کمپ اشرف۳ در آلبانی مستقر است با حدود ۵۰۰۰-۱۳۵۰۰ عضو. فعالیتها شامل حمایت از اعتراضات داخلی، افشاگریها و تظاهرات بینالمللی است. در سالهای اخیر (۱۴۰۳-۱۴۰۴ شمسی/۲۰۲۴-۲۰۲۵ میلادی)، دادگاههایی در ایران علیه ۱۰۴ عضو برگزار شده و پلیس آلبانی به کمپ آنها وارد شده برای بررسی فعالیتها. پستهای اخیر در X (توییتر) سازمان بر تهدیدهای رژیم ایران و دخالتهای خارجی تمرکز دارد. سازمان همچنان فعال است اما با چالشهای قانونی و امنیتی مواجه میباشد، و دیدگاهها درباره آن بسته به منبع (رسمی ایرانی یا اپوزیسیون) متفاوت است.
نظرسنجی