حزبهای سکولار دموکرات به احزابی اشاره دارند که بر جدایی دین از سیاست (سکولاریسم) تأکید دارند و اصول دموکراتیک مانند انتخابات آزاد، حقوق بشر، پلورالیسم و حکومت قانون را دنبال میکنند. این احزاب معمولاً ایدئولوژیهای متنوعی دارند و میتوانند چپ، راست یا میانهرو باشند، اما مشترکاً مخالف دخالت مذهب در امور دولتی هستند. طبقهبندی آنها اغلب بر اساس ایدئولوژی، ساختار سازمانی و تمرکز جغرافیایی انجام میشود. در ادامه، اصلیترین انواع آن را بر اساس منابع معتبر فهرست میکنم، با تمرکز بر انواع سکولار و دموکراتیک (یعنی پلورالیست و tolerant). مثالها از کشورهای مختلف، از جمله ایران، آورده شدهاند:
- احزاب سوسیال دموکرات سکولار (Class-Mass یا Social Democratic Parties): این احزاب سازمانی قوی و گسترده دارند، بر عدالت اجتماعی، حقوق کارگران و توزیع ثروت تمرکز میکنند و سکولاریسم را با دموکراسی ترکیب میکنند. اغلب با اتحادیههای کارگری مرتبط هستند و رویکرد پلورالیستی دارند. مثال: حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD)، اتحاد جمهوریخواهان ایران (سکولار سوسیال دموکرات، اپوزیسیون خارج از کشور).
- احزاب لیبرال دموکرات سکولار (Liberal Democratic Parties): تأکید بر آزادیهای فردی، اقتصاد بازار آزاد، حقوق بشر و کاهش نقش دولت در امور خصوصی. سکولاریسم را برای حفاظت از تنوع فرهنگی و مذهبی ترویج میکنند و اغلب میانهرو هستند. مثال: حزب دموکرات ایالات متحده (با جناح سکولار قوی)، نهضت آزادی ایران (لیبرال اسلامی با عناصر سکولار، فعال در داخل ایران).
- احزاب ناسیونالیست سکولار دموکرات (Pluralist Nationalist Parties): بر هویت ملی، زبان و فرهنگ تمرکز دارند، اما پلورالیستی و دموکراتیک هستند و از خودمختاری یا استقلال بدون خشونت حمایت میکنند. سکولاریسم را برای اتحاد ملی بدون تعصب مذهبی به کار میبرند. مثال: جبهه ملی ایران (ناسیونالیسم ایرانی، سکولار، عضو جبهه ملی)، حزب دموکراتیک پیشرو تایوان (DPP).
- احزاب سبز یا چپ لیبرتاریان سکولار (Left-Libertarian Movement Parties): سازمانی غیرمتمرکز و grassroots دارند، بر مسائل زیستمحیطی، عدالت اجتماعی و مشارکت مستقیم تمرکز میکنند. سکولاریسم را با پستماتریالیسم ترکیب کرده و ضدبازار و ضددولت مرکزی هستند. مثال: حزب سبز آلمان (Die Grünen)، سیریزا در یونان (چپ سکولار با عناصر دموکراتیک).
- احزاب catch-all یا برنامهمحور سکولار (Catch-All or Programmatic Parties): سازمانی نازک و حرفهای دارند، ایدئولوژی اکلکتیک و گسترده برای جذب رأیدهندگان متنوع. بر برنامههای خاص (مانند اصلاحات اقتصادی) تمرکز میکنند و سکولاریسم را برای تجمیع منافع به کار میبرند. مثال: حزب سوسیالیست مجارستان (MSzP)، حزب ایران نوین (سکولار، تاریخی در ایران).
- احزاب شخصیمحور سکولار (Personalistic Parties): بر کاریزمای رهبر تمرکز دارند، سازمان ضعیف و فرصتطلبانه. سکولاریسم را برای قدرتگیری بدون ایدئولوژی ثابت استفاده میکنند، اما میتوانند دموکراتیک باشند اگر پلورالیستی عمل کنند. مثال: Forza Italia در ایتالیا (بر پایه سیلویو برلوسکونی)، برخی احزاب اپوزیسیون ایرانی مانند کنگره ملی ایرانیان (سکولار، ناسیونالیست، خارج از کشور).
علاوه بر این، در زمینه ایران، ائتلافهایی مانند “همگامی برای جمهوری سکولار دموکرات در ایران” وجود دارند که شامل چندین حزب سکولار دموکرات اپوزیسیون مانند جبهه ملی ایران در اروپا، حزب چپ ایران و اتحاد جمهوریخواهان هستند. توجه کنید که بسیاری از این احزاب در کشورهای مختلف با چالشهایی مانند سرکوب مواجه هستند و ممکن است فعال یا غیرفعال باشند. این طبقهبندیها میتوانند همپوشانی داشته باشند، و سکولاریسم در برخی موارد با عناصر فرهنگی یا ملی ترکیب میشود.
نظرسنجی